آرامش به وقت جنگ

حسین سلاح‌ورزی رییس سابق اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به بررسی عملکرد دولت پزشکیان در 40 روز گذشته می‌پردازد. سلاح‌ورزی می‌گوید: در طول 40 روز جنگ همه‌جانبه و تجاوز گسترده امریکا و اسراییل (و حمایت برخی کشورها) علیه ایران، بسیاری تصور می‌کردند که زیرساخت‌ها و زنجیره تأمین به سرعت فلج شود؛ بنزین، برق، آب و غذا نایاب شود و کشور با قحطی و آشوب روزمره روبه‌رو شود. اما واقعیت، از نگاه منصفانه و واقع‌بینانه، داستان دیگری بود. 

 به گزارش اعتماد؛   او می‌افزاید: هم دولت در مدیریت امور روزمره عملکرد قابل قبولی داشت و هم مردم با همدلی و همراهی و تعاون و خویشتن‌داری، بار سنگینی را بر دوش کشیدند. دولت از همان ساعات اولیه، درس‌های جنگ ایران- عراق و تجربه جنگ ۱۲ روزه سال قبل را به کار بست. مخازن سوخت آسیب دیدند، پتروشیمی‌ها و برخی تأسیسات انرژی هدف قرار گرفتند، اما با اعمال سریع سهمیه‌بندی هوشمند و توزیع از انبارهای استراتژیک پراکنده، صف طولانی در پمپ‌بنزین‌ها شکل نگرفت و بنزین در دسترس ماند. 

سلاح‌ورزی در ادامه می‌گوید: شبکه برق هم، با وجود تهدید مستقیم، به لطف پراکندگی نیروگاه‌ها، مقاوم‌سازی و مدیریت مصرف، قطعی گسترده ندید؛ آب شهری و آب‌شیرین‌کن‌ها و تصفیه‌خانه‌ها هم تقریبا بدون اختلال جدی کار کردند. در بخش غذا و کالاهای اساسی، ذخایر انبارها (گندم، نهاده‌های دامی و اقلام استراتژیک) کافی بود و واردات از بنادر شمالی و جنوبی ادامه یافت.  بازار روزانه نه تنها فلج نشد، بلکه کالاهای ضروری «به وفور» در قفسه‌ها ماند و هر کمبود احتمالی سریع شناسایی و برطرف شد. 

رییس سابق اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با اشاره به آمار رسمی تورم می‌گوید: تورم اندکی افزایش یافت، اما کنترل قیمت‌ها و تثبیت بازار مانع از بحران اجتماعی شد. درآمد نفتی کوتاه‌مدت هم با جهش جهانی قیمت‌ها تا حدی جبران گردید. به عبارت روشن، پیش‌بینی «فلج شدن لجستیک و اداری کشور» محقق نشد.  از نگاه سلاح‌ورزی، این تاب‌آوری، نتیجه برنامه‌ریزی عملیاتی (به‌ویژه وزارتخانه‌های اقتصادی) بود و نشان داد اقتصاد مقاومتی در عمل، حداقل در کوتاه‌مدت، جواب می‌دهد. اما نقاط ضعف هم وجود داشت. موفقیت بیشتر به ذخایر پیش‌‌ازجنگ تکیه داشت تا تولید جدید.  او می‌افزاید: هزینه بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده سنگین است و اثرات بلندمدت (افت GDP، فشار بر ریال و تورم پساجنگ) همچنان باقی است. شفافیت کامل در اعلام آمار هم گاهی کم بود.

رییس سابق اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در ادامه یادآور می‌شود، در این میان، نقش مردم به همان اندازه مهم بود. برخلاف انتظار متجاوزان و برخی تحلیل‌گران که منتظر «هجوم به فروشگاه‌ها، احتکار گسترده و آشوب قحطی‌مانند» بودند، مردم ایران عمدتا با آرامش و همدلی و تعاون رفتار کردند. خریدهای هیجانی اولیه وجود داشت، اما به سرعت فروکش کرد و تبدیل به ذخیره‌سازی وحشت‌زا نشد. صف‌ها طولانی نشد، بازار سیاه شکل نگرفت و همسایگی و همکاری محلی (از تقسیم سهمیه تا کمک به نیازمندان و سالمندان) مشهود بود. 

او می‌گوید: این خویشتن‌داری جمعی، دقیقا همان چیزی بود که زنجیره تأمین را زنده نگه داشت و فشار بر دولت را کم کرد. مردم نشان دادند که در بحران «تعاون» هنوز یک ارزش زنده است، نه فقط شعار. سلاح ورزی تاکید می‌کند: در مجموع، عملکرد دولت در اداره امور روزمره «خوب و قابل قبول» بود؛ نه بی‌نقص، اما موثر و درس‌آموز. در کنار آن، همراهی مردم هم، بدون حرص و هجوم، بخش مهمی از این موفقیت بود. این تجربه ثابت کرد که تاب‌آوری واقعی، ترکیبی از برنامه‌ریزی دولتی و فرهنگ جمعی است. 

او در پایان می‌گوید: حالا که آتش‌بس برقرار شده، وقت آن است که همین درس‌ها را برای بازسازی و تقویت پایه‌های اقتصاد  به کار ببریم تا در آینده، هزینه چنین مقاومتی کمتر شود.

مرور تاریخ

پس از آغاز جنگ در صبح روز 9 اسفند‌ماه 1404، مراجعه مردم به نانوایی‌ها، سوپرمارکت‌ها و فروشگاه‌های مواد غذایی در کنار مراکز میوه و تره بار تهران و سایر نقاط کشور بیش از پیش افزایش یافت. اما پس از چند روز بار ترافیک سنگین در نانوایی‌ها، سوپرمارکت‌ها، فروشگاه‌ها و حتی مراکز میوه و تره بار تهران کاهش یافت . به‌طوری که برخی از نانوایی‌های سطح شهر از مشتریان خود می‌خواستند، به‌جای خرید حجم زیادی نان برای هر روز و دپوی آن، خرید نان را به صورت روزانه و با حجم کم انجام دهند.

البته از همان روزهای آغازین جنگ، بار ترافیک تقاضای موادغذایی و مواد ضروری مردم از تهران به شهرهای شمالی یا سایر نقاط کشور که مسافرپذیر هستند، منتقل شد. بررسی «اعتماد» نشان می‌دهد تاکنون با وجود حجم بالای مسافر در شهرها و روستاهای کشور کمبود مواد غذایی و نان وجود نداشته است. زیرا توزیع کالاهای اساسی از جمله آرد در تمام کشور به صورت گسترده انجام شده بود.

صرفا به دلیل حجم بالای مسافر در برخی از مناطق، نانوایی‌ها به متقاضیان روزانه بین 25 تا 35 عدد نان می‌فروختند. تعیین این سقف نیز به جهت توزیع نان به همه متقاضیان بوده است.  در همان روزهای آغازین جنگ، حمیدرضا رستگار، رییس اتاق اصناف تهران با تأکید بر ذخیره‌سازی کافی کالاهای اساسی و آرد، اعلام کرده بود، هیچ نگرانی درباره تأمین اقلام ضروری و نان وجود ندارد و محدودیتی در تخصیص آرد به نانوایی‌ها اعمال نشده است. 

حسین فرهادی، عضو هیات‌مدیره و سخنگوی اتحادیه بنکداران همان روزها گفته بود که کشور و به ویژه تهران از نظر تأمین و ذخایر، مشکل جدی ندارد و شبکه توزیع با ظرفیت کامل در حال فعالیت است. او همان زمان تایید کرده بود که در روزهای آغازین جنگ به دلیل بروز تنش و نگرانی‌های مردم، تقاضا رشد کرده، اما گفته بود که برنامه‌ریزی‌های انجام‌ شده از سوی دولت و فعالان بخش خصوصی مانع از بروز بحران در بازار خواهد شد که همین اتفاق نیز افتاد. 

طبق داده‌های موجود، پیش از جنگ، دولت کالاهای اساسی از جمله برنج و سایر اقلام پرمصرف را از طریق مبادی مختلف وارد کشور کرده و در انبارها ذخیره کرده بود. برهمین اساس در تمام این مدت براساس گزارش‌های رسمی، در بخش دولتی و در شبکه بنکداری، موجودی کالا در سطح قابل قبول قرار داشت و فرآیند توزیع بدون وقفه  انجام شده  بود.