همه یا هیچ؛ تهدید جدید ترامپ علیه ایران چگونه عملیاتی میشود؟
ترامپ ممکن است دوباره به کارزار بمباران بیوقفه آمریکا و اسرائیل متعهد شود، اما بعید است که تشدید حملات تهران را بیشتر از گذشته به تسلیم وادار کند.
به نظر میرسد تهدید جدید رئیسجمهور ایالات متحده، اقدام نظامی بزرگ و نامحدودی است که میتواند واکنش تلافیجویانه تازهای را از سوی تهران برانگیزد و فشار شدیدی بر یک آتشبس از پیش شکننده وارد سازد.
به نوشته سیانان، روایت دولت ایالات متحد از مذاکرات اول هفته در اسلامآباد نشان میداد که بر این پندار بود ایران را وادار به تسلیم در برابر خواستههایی از جمله تعهد بهعدم پیگیری برنامه هستهای و بازگشایی تنگه کند. اما ایران از واگذاری این اهرم حیاتی خودداری میکند و ادعای آمریکا مبنی بر اینکه جنگ را از پیش باخته، نمیپذیرد.
نتیجه این امر بنبستی است که یکی از باورهای اصلی ترامپ را به چالش میکشد: اینکه قدرت نظامی آمریکا همه دشمنان را به تسلیم در برابر اراده او وادار خواهد کرد. بنابراین ترامپ اکنون تحت فشار است تا گزینههای خود را در برابر ایران محدود سازد.
او عصر یکشنبه به خبرنگاران گفت که به ارتش آمریکا دستور داده است از ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا، محاصره تنگه را اجرا کند. هدف این است که درآمدهای نفتی ایران را محدود کرده و اقتصاد آن را تحت فشار قرار دهد. این اقدام همچنین برای ناکام گذاشتن طرح تهران جهت افزایش درآمد از طریق دریافت عوارض گذر امن از نفتکشها در این گذرگاه حیاتی هرمز طراحی شده است. طرح ترامپ قطعاً میتواند برای اقتصاد ایران آسیبزا باشد؛ اما از سوی دیگر تهدید به تشدید تأثیرات اقتصادی جنگ بر اقتصاد آمریکا و جهان میکند.
تکنیک یا همه یا هیچکس
قیمت نفت بلافاصله پس از انتشار خبر محاصره دوباره افزایش یافت و قیمت هر بشکه نفت برنت ۸ درصد رشد کرده و به ۱۰۴ دلار رسید. این واکنش عزم ترامپ را به آزمون خواهد گذاشت، زیرا آمریکاییها از پیش از قیمتهای بالای مواد غذایی و مسکن ناراضی هستند و اکنون بهطور متوسط بیش از ۴ دلار برای هر گالن بنزین میپردازند. افزایش قیمت نفت باعث شد که نرخ تورم از ۲.۴ درصد در ماه مارس، به ۳.۳ درصد در ماه فوریه برسد و در سرتاسر اقتصاد اثر منفی بر جای گذاشته است.
ترامپ پیشتر در روز یکشنبه در شبکه فاکسنیوز درباره این محاصره توضیح داد، اما جزئیات چندانی درباره چگونگی اجرای آن ارائه نکرد. ترامپ گفت: «نام آن «همه داخل، همه خارج» است. بله، به آن میگویند «همه داخل، همه خارج». » او با اشاره به صدها نفتکش گرفتار در خلیج فارس افزود: «زمانی فرا خواهد رسید که همه را وارد میکنیم و همه را خارج میکنیم، اما این بهصورت درصدی نخواهد بود. این مربوط به دوست شما یا کشوری متحد یا دوست نیست. یا همه یا هیچ؛ و این فاصله زمانی زیادی نخواهد داشت.»
فرماندهی مرکزی آمریکا روز یکشنبه اعلام کرد که این محاصره بر تمام ترددهایی که به بنادر ایران وارد یا از آن خارج میشوند اعمال خواهد شد. این نهاد در پیامی در ایکس اعلام کرد: «نیروهای سنتکام مانع آزادی کشتیرانی برای کشتیهایی که به بنادر غیرایرانی در حال گذر از تنگه هرمز هستند، نخواهند شد.»
گزینههای بد فراوان
ایالات متحد و ایران پس از مذاکرات طولانی خود در پاکستان، یکدیگر را به انعطافناپذیری متهم کردند. این بنبست بیدرنگ تردیدهایی درباره دوام آتشبس دو هفتهای که هفته گذشته آغاز شد، ایجاد کرد. بااینحال، ترامپ روز یکشنبه به خبرنگاران گفت که این آتشبس «بهخوبی در حال ادامه است.» طرح محاصره تنگه خطرات خاص خود را به همراه دارد؛ اما دیگر گزینههای ترامپ نیز نامطلوب هستند.
ترامپ ممکن است دوباره به کارزار بمباران بیوقفه آمریکا و اسرائیل متعهد شود، اما بعید است که تشدید حملات تهران را بیشتر از گذشته به تسلیم وادار کند. اگر ترامپ تهدید خود برای هدف قرار دادن نیروگاهها و پلها را عملی کند، ممکن است به غیرنظامیانی که زمانی وعده کمک به آنها را داده بود، آسیب برساند و خطر اقدامات تلافیجویانه ایران علیه متحدان آمریکا را افزایش دهد که هزینههای جنگ را بیشتر بالا میبرد. هرگونه تلاش ترامپ برای خروج از منطقه پس از اعلام تکمیل اهداف نظامی آمریکا نیز با تسلط ایران بر تنگه هرمز و حفظ اندوخته اورانیوم غنیشدهاش تضعیف خواهد شد.
«ترامپ چارهای جز تلاش برای باز کردن تنگه ندارد»
نیکی هیلی، سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل، گفت ترامپ چارهای جز تلاش برای باز کردن تنگه ندارد. او در گفتوگو با سی. ان. ان. گفت: «اگر ما کاری برای متوقف کردن آنها انجام نمیدادیم، نهتنها اهرم فشار داشتند، بلکه پول بیشتری نسبت به قبل برای انتقال به نیروهای متحد، خرید تجهیزات موشکهای بالستیک و ادامه برنامه هستهای خود به دست میآوردند.»
ایده ترامپ برای محاصره تنگه چهبسا راهی برای آزمودن کنترل ایران بر این آبراه بدون اقدام پرخطر اعزام نیروهای زمینی آمریکا برای حمله به تأسیسات موشکی ساحلی باشد؛ اقدامی که میتواند به تلفات آمریکایی منجر شود؛ اما این عملیات همچنین ممکن است کشتیهای آمریکایی را در برابر حملات ایران آسیبپذیرتر کند. مسدود کردن تنگه اگر به این معنا باشد که ایالات متحد گذر کشتیهای قدرتهای بزرگی مانند چینی را متوقف کند، همچنین خطر درگیریهای دیپلماتیک با آنها را افزایش میدهد. ترامپ سرمایه سیاسی قابل توجهی را برای نشست ماه آینده خود با رهبر چین، شی جینپینگ، صرف کرده است؛ نشستی که پیشتر یکبار به دلیل جنگ به تعویق افتاده است.
محاصره آمریکا که همه کشتیهایی را که با شرایط ایران برای گذر از تنگه موافقت کردهاند، متوقف کند، میتواند به متحدانی مانند ژاپن و کشورهای اروپایی که پیشتر نیز با جنگ از سوی ترامپ دور شدهاند و به شدت به نفت خلیج فارس وابستهاند، آسیب بزند. جای شگفتی نیست که برخی منتقدان ترامپ تردید دارند که تلاش اخیر او برای کنترل جنگ موفق شود و آن را نمونهای دیگر از رهبری بیثبات با دلایل متغیر برای جنگ، تهدیدهای شدید و عقبنشینیها میدانند. مارک وارنر، سناتور دموکرات از ویرجینیا، در برنامه استیت آف در یونیون گفت: «نمیفهمم چگونه محاصره تنگه قرار است ایرانیها را وادار به باز کردن آن کند. ارتباطش را درک نمیکنم.»
رد خواستههای آمریکا از سوی ایران این پرسش را مطرح میکند که واشینگتن دقیقاً در شش هفته جنگ چه دستاورد راهبردی داشته است؟ موضع ایران نسبت به زمانی که آمریکا پیش از آغاز درگیری مذاکرات را متوقف کرد، تغییر چندانی نکرده است و اکنون یک اهرم فشار جدید نیز دارد: کنترل تنگه.
عملیات نهچندان آسان
به نوشته خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور، در یک پست در شبکههای اجتماعی پس از آنکه از مذاکرات صلح آخر هفته در اسلامآباد توافقی حاصل نشد، گفت که نیروی دریایی آمریکا «فرآیند محاصره هرگونه کشتی که تلاش کند وارد تنگه هرمز شود یا از آن خارج گردد را آغاز خواهد کرد.» ترامپ همچنین گفت که نیروهای آمریکایی کشتیهایی را که به ایران عوارض پرداخت کردهاند رهگیری خواهند کرد، حتی اگر این کشتیها اکنون در آبهای بینالمللی باشند.
او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «هیچکس که عوارض غیرقانونی بپردازد، گذر امنی در آبهای آزاد نخواهد داشت.» ترامپ گفت هدف نهایی این است که ایران زیر فشار قرار گیرد تا به بستن عملی تنگه پایان دهد؛ تنگهای که گذرگاه حدود ۲۰ درصد از نفت جهان است و به جز کشورهایی که از تهران مجوز گذر امن دریافت میکنند، برای دیگران بسته شده است.
بااینحال، کارشناسان میگویند که محاصره یک اقدام جنگی است که نیازمند بهکارگیری نامحدودی از تعداد قابل توجهی کشتی جنگی است. دانا استرول، مقام ارشد پیشین پنتاگون در دولت بایدن که اکنون در مؤسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک فعالیت میکند، در این رابطه گفت: «ترامپ به دنبال یک راهحل سریع است. واقعیت این است که اجرای این مأموریت بهتنهایی دشوار است و احتمالاً در میانمدت تا بلندمدت پایدار نخواهد بود.»
واکنش ایران
ارتش ایالات متحد هنوز جزئیات اولیهای درباره این محاصره ارائه نکرده است، از جمله اینکه چه تعداد کشتی جنگی آن را اجرا خواهند کرد؛ یا اینکه آیا از هواپیماهای جنگی استفاده خواهد شد و آیا متحدان خلیج فارس در این تلاش کمک خواهند کرد یا نه. سنتکام از پاسخ به درخواستها برای اظهار نظر خودداری کرد.
کارشناسان میگویند که نیروی دریایی ایالات متحد میتواند با تعداد کافی کشتی جنگی، محاصرهای ایجاد کند که بسیاری از نفتکشهای تجاری را از تلاش برای عبور با نفت ایران منصرف کند؛ اما آیا ایالات متحد آماده خواهد بود تا کشتیهایی را که تلاش میکنند محاصره را بشکنند، بازرسی و توقیف کند یا حتی به آنها آسیب برساند یا آنها را غرق کند؟ اگر این کشتیها حامل نفت برای چین، یک قدرت بزرگ، یا شرکای آمریکا مانند هند یا کره جنوبی باشند چه؟
و ایران چه خواهد کرد؟ دریادار بازنشستهگری روگهد، رئیس پیشین عملیات دریایی آمریکا، هشدار داد که ایران میتواند به کشتیها در خلیج فارس حمله کند یا زیرساختهای کشورهای خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند را هدف قرار دهد. روگهد میگوید: «صادقانه معتقدم که اگر ما شروع به انجام این کار کنیم، ایران نوعی واکنش نشان خواهد داد.»
تهدیدهای ایران علیه کشتیرانی باعث شده است که قیمت جهانی نفت از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۵۰ درصد افزایش یابد. ترامپ روز یکشنبه گفت که قیمت نفت و بنزین ممکن است در ایالات متحد تا انتخابات میاندورهای نوامبر بالا باقی بماند؛ انتخاباتی که ممکن است در صورت واکنش منفی عمومی، کنترل کنگره آمریکا را از دست جمهوریخواهان ترامپ بگیرد. این جنگ از پیش نیز محبوب نبوده است.
مشکل قیمت بنزین
ترامپ که از امتناع ایران برای پایان دادن به جنگ بر اساس شرایط او ناامید شده بود، روز یکشنبه همچنین احتمال از سرگیری حملات آمریکا در داخل ایران را مطرح کرد و کارخانههای موشکی را بهعنوان یکی از اهداف احتمالی ذکر کرد. مارک وارنر، سناتور آمریکایی از ویرجینیا و عضو ارشد دموکرات در کمیته اطلاعات سنا، این راهبرد را زیر سؤال برد و اشاره کرد که ایران میتواند قایقهای تندرو برای مینگذاری در تنگه بفرستد یا بمبهایی به نفتکشها متصل کند.
وارنر در برنامه فِیس د نیشن در شبکه سی. بی. اِس. پرسید: «چگونه این کار قرار است قیمت بنزین را کاهش دهد؟» استرول نیز در این رابطه گفت که حل این بحران نیازمند تلاش بلندمدت و بینالمللی خواهد بود. به گفته او: «در بلندمدت، این مسئله باید از طریق دیپلماسی و اراده سیاسی بینالمللی حلوفصل شود.»
