محورهای پرتنش مذاکرات ایران و آمریکا

فرارو- روز جمعه وب‌سایت «آکسیوس» در یادداشتی تاکید کرد که دولت ایالات متحده هم‌اکنون در حال مذاکره با تهران بر سر یک طرح سه صفحه‌ای است که هدف آن پایان دادن به جنگ اعلام شده است.

به گزارش فرارو به نقل از آکسیوس، یکی از عناصر کلیدی این طرح، آزادسازی ۲۰ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران در ازای واگذاری ذخایر اورانیوم غنی‌شده توسط ایران عنوان شد. به گفته منابع آکسیوس، مذاکرات طی هفته جاری پیشرفت چشمگیری داشته است، هرچند شکاف‌های قابل توجهی بین دو طرف باقی مانده است.

اورانیوم و پول نقد؛ محورهای پرتنش مذاکرات ایران و آمریکا

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد که مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی قرار است این آخر هفته برای دور دوم مذاکرات با هدف نهایی کردن توافق هسته‌ای دیدار کنند. یک منبع آگاه از تلاش‌های میانجیگری تاکید کرد که انتظار می‌رود این مذاکرات، روز یکشنبه در اسلام‌آباد برگزار شود. به گفته منابع آمریکایی، جلوگیری از دسترسی ایران به ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود  از اولویت‌های اصلی دولت ترامپ محسوب می‌شود. با این حال مذاکرات در جریان است تا سرنوشت این ذخایر، میزان دارایی‌های آزادشده و شرایط استفاده از آن‌ها مشخص شود.

در مرحله اولیه، ایالات متحده پیشنهاد آزادسازی ۶ میلیارد دلار برای خرید غذا، دارو و کمک‌های بشردوستانه را ارائه داد، اما ایران خواستار ۲۷ میلیارد دلار شد. آخرین رقم مورد بحث، ۲۰ میلیارد دلار است که طبق ادعای یک مقام آمریکایی، از سوی ایالات متحده مطرح شده است.

یک مقام آمریکایی دیگر ایده «پول نقد در ازای اورانیوم» را «یکی از چندین بحث جاری» توصیف کرد. واشنگتن خواستار انتقال تمام مواد هسته‌ای به ایالات متحده شد، در حالی که ایران تنها با «کاهش غنی‌سازی» در خاک خود موافقت کرده است. مصالحه پیشنهادی فعلی شامل انتقال بخشی از اورانیوم غنی‌شده با درصد بالا به یک کشور ثالث (نه ایالات متحده) و کاهش غنی‌سازی بخش باقی‌مانده در داخل ایران تحت نظارت بین‌المللی است.

طبق گزارش اکسیوس، ایالات متحده خواستار یک مهلت قانونی ۲۰ ساله برای توافق بوده، در حالی که ایران تنها ۵ سال پیشنهاد کرده و تلاش‌های میانجیگری برای رفع این اختلاف همچنان ادامه دارد.

این تفاهم‌نامه به ایران اجازه می‌دهد رآکتورهای تحقیقاتی هسته‌ای برای تولید ایزوتوپ‌های پزشکی داشته باشد. همچنین، این تفاهم‌نامه به تنگه هرمز نیز پرداخته، اما شکاف‌های قابل توجهی در این زمینه همچنان وجود دارد. 

سقوط شدید قیمت نفت پس از اعلام بازگشایی هرمز توسط ایران

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز جمعه اعلام کرد که محاصره دریایی علیه ایران تا زمان دستیابی به توافق با تهران «به قوت خود باقی خواهد ماند.» او در پلتفرم اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «تنگه هرمز کاملاً باز و آماده برای ناوبری تجاری و ترانزیت کامل است، اما محاصره دریایی فقط در رابطه با ایران با قدرت کامل باقی خواهد ماند، تا زمانی که توافق ما با آنها ۱۰۰ درصد کامل شود.» 

روز جمعه قیمت نفت، بیش از ۱۱ درصد کاهش یافت، پس از آنکه وزیر امور خارجه ایران توئیتی منتشر کرد مبنی بر اینکه که تنگه هرمز در مدت باقی‌مانده از آتش‌بس، مطابق با توافق آتش‌بس لبنان، برای همه کشتی‌های تجاری باز خواهد بود. بهای معاملات آتی نفت خام برنت تا ساعت ۱۳:۱۱ به وقت گرینویچ، ۱۱.۱۲ دلار یا ۱۱.۲ درصد کاهش یافت و به ۸۸.۲۷ دلار در هر بشکه رسید. قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۱۱.۴۰ دلار یا ۱۲ درصد کاهش به ۸۳.۲۹ دلار در هر بشکه رسید.

نیروی دریایی سپاه اعلام کرد تردد شناورهای غیرنظامی در تنگه هرمز بدون هماهنگی با سپاه پاسداران ممکن نیست.  طبق اعلام ایران و با تثبیت آتش بس در تمام مناطق لبنان، نیروهای مسلح کشورمان اجازه عبور شناورهای غیرنظامی را تحت نظارت نیروی دریایی سپاه، صادر کردند. این شناورها طبق ضوابط مشخص شده از سوی ایران مجاز به عبور خواهند بود.

با این وجود، روز شنبه، تنگه هرمز مجدد بسته شد. سخنگوی قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا(ص) اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران پیرو توافقات قبلی در مذاکرات صورت گرفته با حسن نیت با عبور تعداد محدودی از کشتی های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز به صورت مدیریت شده موافقت نمود‌. ولی متأسفانه آمریکایی ها با بدعهدی های مکرر که در سابقه خود دارند همچنان به راهزنی و دزدی دریایی تحت عنوان به اصطلاح محاصره، ادامه می‌دهند. به همین دلیل کنترل تنگه هرمز به حالت قبل برگشت و این تنگه راهبردی تحت مدیریت و کنترل شدید نیروهای مسلح قرار دارد.

بازگشایی موقت تنگه، پیروزی تاکتیکی ایران و هشدار راهبردی

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی معتقد است: ایران نه تنها توانایی تهدید تنگه هرمز را نشان داد، بلکه اراده خود را برای نگه داشتن آن تا زمانی که شرایط مطابق با منافعش باشد، ثابت کرد و در عین حال از تسلیم شدن در برابر خواسته‌های آمریکا خودداری کرد. تنها پس از فشار رئیس‌جمهور ترامپ بر نخست‌وزیر اسرائیل و آتش‌بس متعاقب آن، بود که تنگه مطابق با تعهدات مربوط به این توافق به شکل موقت باز شد.

پیام این رخداد روشن است: ایران نه تنها اهرم فشار بر تنگه را در اختیار دارد، بلکه هر توافق آینده با تهران باید به شکل معتبر اعمال شود. در غیر این صورت، ایران می‌تواند «کارت هرمز» را همواره به کار ببندد. از منظر تهران هرگونه بسته شدن تنگه در هفته‌های آتی، با توجه به حجم بالای تردد تانکرها، می‌تواند فشار قابل توجهی بر بازارهای جهانی وارد کند؛ اما به صورت راهبردی پیام اصلی خود را تقویت کرد: ایران شرایط بازی در این حوزه را تعیین می‌کند و دستور گرفتن از قدرت‌های خارجی را نمی‌پذیرد. و اگر توافق نقض شود، تنگه دوباره بسته خواهد شد. این تحولات باید به دولت یادآوری کند که این یک نتیجه ساده «برنده همه چیز را می‌برد» نیست. از دید ایران، این یک مذاکره است و آن‌ها از موضع قدرت وارد آن می‌شوند. متأسفانه، این تنگه واقعاً به «تنگه ایران» تبدیل شده است، که پیش از جنگ باز بود.

ایلان گلدنبرگ، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در توئیتی در ایکس می نویسد: یک توافق معقول بهتر از بازگشت به جنگ است و من از آن حمایت خواهم کرد. اما بیایید به یاد داشته باشیم که این یک شکست عظیم برای ترامپ و منافع آمریکا است. ما می‌توانستیم این توافق یا چیزی مشابه آن را قبل از جنگ داشته باشیم، بدون کشته‌ها و ویرانی در سراسر خاورمیانه؛ بدون آسیب گسترده به متحدان و شرکای آمریکا و روابط جهانی؛ بدون استفاده سنگین از منابع نظامی که سال‌ها طول می‌کشد بازسازی شوند؛ و بدون آسیب قابل توجه به اقتصاد جهانی.

وی در ادامه می نویسد: اگر ترامپ از برجام خارج نشده بود، احتمالاً اکنون در حال مذاکره بر سر تمدید اجزای کلیدی و توافقات پی‌درپی بودیم.

تنگه هرمز و لبنان؛ اهرم ایران برای تسریع مذاکرات آمریکا

دنیل دپتریس، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل نشریه نشنال اینترست معتقد است حرکت ایران، ترامپ را تحت فشار قرار می‌دهد تا به نوبه خود اسرائیل را مجبور کند به تعهداتش در لبنان پایبند باشد. 

وی در ادامه تاکید کرد این اقدام، شتاب بیشتری به مذاکرات آمریکا و ایران می‌دهد و احتمال دور دوم مذاکرات در پاکستان (یا جای دیگر) را افزایش می‌دهد. همچنین به ترامپ و ایران دلیلی بیشتر می‌دهد تا آتش‌بس بین خود را تمدید کنند و زمان بیشتری برای مذاکرات بر سر یک توافق جامع فراهم شود. 

تریتا پارسی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل موسسه کوئینسی معتقد است: نشانه‌ها حاکی از احتمال بالاتر دستیابی به یک توافق چارچوبی میان آمریکا و ایران از طریق پاکستان در روزهای آینده است. پس از آن، یک دوره ۳۰ تا ۶۰ روزه برای نهایی کردن توافق باقی خواهد ماند. این دستاورد قابل توجهی است، اما مهم است که درک کنیم توافق نهایی در آن بازه ۳۰ تا ۶۰ روزه تا چه حد در معرض آسیب‌پذیری از سوی اسرائیل خواهد بود. اگر الگوهای گذشته تکرار شوند، اسرائیل تمام توان خود را به کار خواهد گرفت تا هر توافقی که خصومت آمریکا و ایران را پایان دهد و تحریم‌ها علیه ایران را بردارد، متوقف کند. اگر ترامپ واقعاً می‌خواهد این توافق حاصل شود، باید سخت‌گیری بیشتری نسبت به نتانیاهو داشته باشد، سخت‌گیری‌ای که پیش‌تر هرگز تجربه نکرده است.

بازگشایی موقت تنگه هرمز؛ گام حساب‌شده تهران در مسیر مذاکرات با آمریکا

حمید رضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل معتقد است: آنچه مشاهده می‌کنیم، احتمالاً یک روند مرحله‌ای و حساب‌شده است نه یک لحظه‌ی پیشرفت انقلابی. موافقت اسرائیل با آتش‌بس در آنجا با یکی از خواسته‌های کلیدی ایران هماهنگ است؛ این خواسته که هرگونه توافق آمریکا و ایران باید در سراسر منطقه از جمله جبهه حزب‌الله اعمال شود. این پیوند در ابتدا توسط اسرائیل رد شد و اسرائیل عملیات خود در لبنان را تشدید کرد تا آزادی عمل خود را حفظ کند. تغییر جهت به سمت آتش‌بس احتمالاً بازتاب فشار خارجی از سوی آمریکا و میانجیگری پاکستان و دیگران است. یک تفسیر این است که دونالد ترامپ در نهایت بنیامین نتانیاهو را تحت فشار قرار داد تا آتش‌بس را بپذیرد و بدین ترتیب یک خط قرمز مهم ایران برداشته شد و مسیر دیپلماتیک باز شد.

منابع ایرانی می‌گویند تهران صراحتاً اعلام کرد که هیچ دور دوم مذاکرات با آمریکا تا زمانی که وضعیت لبنان فعال باشد، انجام نخواهد شد. برخی روایت‌ها فراتر می‌روند و می‌گویند ایران هشدار داده بود که اگر آتش‌بس حاصل نشود، ممکن است حملات خود را علیه اسرائیل از سر بگیرد. ترامپ به طور عمومی هرگونه پیوند بین مذاکرات لبنان و ایران را رد می‌کند، اما دشوار است که آتش‌بس را کاملاً جدا از پیشرفت مسیر دیپلماتیک دانست.

ایران تنگه هرمز را یک روز به روی کشتی‌ها باز کرد. ترامپ این اقدام را اثبات کارآمدی کمپین فشار خود می‌دانست و تأکید می‌کرد که محاصره دریایی تا رسیدن به توافق جامع ادامه خواهد داشت. 

وی در ادامه تاکید می کند: منابع ایرانی ادعای ترامپ مبنی بر توافق تهران برای تحویل اورانیوم غنی‌شده با درجه بالا را رد می‌کنند و می‌گویند این موضوع همچنان حل‌نشده است. این نشان می‌دهد که آنچه مشاهده می‌کنیم توافق نهایی نیست، بلکه اجرای جزئی چارچوب قبلاً مذاکره‌شده است، یعنی آتش‌بس اولیه که با میانجیگری پاکستان صورت گرفت.

بر اساس روایت‌های ایرانی، تأخیر ناشی از وضعیت لبنان بود. وقتی آن جبهه لحاظ شد، چارچوب می‌توانست پیش رود. اما همه در ایران با آن موافق نیستند.

بازگشایی موقت تنگه هرمز بخش‌هایی از نخبگان سیاسی را شگفت‌زده کرده و انتقاد گروهی را برانگیخت. نگرانی آن‌ها این است که بازگرداندن سریع کشتیرانی فشار اقتصادی بر دشمنان را کاهش می‌دهد و اهرم ایران را تضعیف می‌کند. به طور کلی، به نظر می‌رسد آنچه در حال رخ دادن است، نه یک پیشرفت قاطع، بلکه کاهش تنش مدیریت‌شده‌ای است که اجازه می‌دهد هر دو طرف موفقیت خود را اعلام کنند و همزمان گزینه‌ها را باز نگه دارند.