۱۰ درس اقتصادی که در جنگ یاد گرفتیم؛ چگونه سرمایهمان را نجات دهیم؟
پس از شروع حمله آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بازارهای مالی ایران با شوک نقدشوندگی روبرو شدند. در این مطلب درسهای اقتصادی و راهکارهای کاربردی برای مدیریت نقدینگی و دارایی را مرور میکنیم
فرارو- وقتی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ حمله آمریکا و اسرائیل به ایران اتفاق افتاد، «توهم نقدشوندگی» اولین چیزی بود که در بازارهای مالی فرو ریخت.
به گزارش فرارو؛ بسیاری از معاملهگران در این مدت متوجه شدند داراییشان به اندازه قیمت روی تابلو ارزش ندارد. حق با آنهاست چون وقتی بورس بسته باشد، صرافیهای ارز دیجیتال برداشتها را مسدود کنند و پلتفرمهای آنلاین طلا جلوی خرید و فروش را بگیرند، بازار مالی ایران باید واقعیتهای جدید را بپذیرد. خوشبختانه از خلال تمام این اتفاقات میتوان درسهایی ارزشمند فرا گرفت. به عنوان مثال فهمیدیم اقتصاد در زمان بحران، تابع فرمولهای آکادمیک نیست و کسانی موفق میشوند که نقدینگی خود را قبل از شروع بحران به بهترین شکل ممکن مدیریت کرده باشند. بیایید درسهایی که در این روزهای سخت یاد گرفتهایم را با هم مرور کنیم.
۱. اهمیت نقدینگی در زمان بحران: چرا پول نقد پادشاه است؟
بزرگترین شوک برای سپردهگذاران بانکی و سهامداران بورس، ناتوانی در دسترسی به منابع مالی بود. وقتی بعضی بانکها حتی در ارائه خدمات کارت و برداشت نقدی دچار اختلال شدند، متوجه شدیم دارایی بانکی میتواند به راحتی مسدود شود.
راهکار عملی: داشتن ذخیره نقد (اسکناس) برای مخارج حداقل دو هفته ضروری است چون سیستمهای بانکی اولین هدف حملات سایبری و اختلالات زیرساختی هستند. حتی در صورت نیاز به فکر یک گاوصندوق امن خانگی باشید.
۲. مقایسه طلای فیزیکی و طلای دیجیتال؛ درسهایی برای امنیت دارایی
متوجه شدیم وقتی قیمتها دچار نوسان شدند، فروشندگان چطور از فروش سکه و طلا امتناع کردند. طلا به عنوان دارایی امن، زمانی کارکرد اصلی خود را حفظ میکند که همچنان به شکل فیزیکی در اختیار شما باشد. پلتفرمهای آنلاین طلا وقتی بحران از حد معینی میگذرد، برای جلوگیری از ورشکستگی یا به دستور نهادهای بالادستی مجبور هستند خروجیهای خود را ببندند.
راهکار عملی: اگر طلای دیجیتال دارید، حداقل بخشی از آن را به شمش یا سکه فیزیکی تبدیل کنید. طلا برای روز مبادا خریده میشود، بنابراین باید قابل نقد کردن در بازار دستدوم باشد. طلایی که در کیف پول دیجیتال یا حساب کاربری یک سایت مخفی شده، در زمان قطع زیرساختها فقط یک عدد در حافظه سیستم است.
۳. تتر و دلار در شرایط جنگی؛ چرا مرجع قیمتگذاری تغییر کرد؟
اتفاق عجیب این روزها، بیقیمت شدن دلار و تتر بود. معاملهگران رمزارز که به تتر تکیه دارند، دریافتند ارزهای معاملاتی در زمان بحرانهای نظامی به دلیل نبود خریدار یا فروشنده واقعی در صرافیهای داخلی قفل میشوند. همچنین وقتی قیمت دلار ۱۵۵ هزار تومان بود اما فروشندگان موبایل را بر اساس دلار ۲۰۰ هزار تومانی قیمتگذاری کردند، فهمیدیم تتر و دلار دیگر نمیتوانند مرجع قیمتگذاری باشند.
راهکار عملی: در زمان جنگ، «قیمت» معنای واقعی خود را از دست میدهد. مثلا فروشندگان موبایل عرضه را کاملا متوقف میکنند چون میدانند به احتمال زیاد قادر نیستند با همان مبلغ، کالای جدیدی جایگزین کنند. از این پس در محاسبه داراییهای خود به جای قیمتهای روی تابلو باید قیمت روز «کالاهای جایگزین» را در نظر بگیرید.
هنگام وقوع بحرانهای بزرگ، بسیاری از ساختارهای کسبوکار که متکی به اینترنت و خدمات آنلاین هستند دچار فلجِ کامل میشوند
۴. آیا در جنگ میتوان روی وامهای بانکی و اعتبار BNPL حساب کرد؟
پلتفرمهای عرضهکننده خدمات «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) دست از فعالیت کشیدند. بانکها نیز پرداخت وام را از دستور کار خارج کردند چون هیچکس در شرایط جنگی مایل به قرض دادن پول نیست و نمیداند آینده چطور خواهد بود.
راهکار عملی: در استراتژیهای مالی خود، وامهای دریافتی را بهعنوان دارایی محسوب نکنید. اگر برای کسبوکار خود برنامهای دارید، فرض را بر این بگذارید که هر لحظه ممکن است خط اعتباری شما قطع شود. سیستم BNPL یا خریدهای اعتباری نیز در بحران، اولین بخشهایی هستند که قربانی میشوند. در شرایط جنگی هیچوقت دارایی جاری خود را صرف هزینههایی که منوط به بازپرداخت اعتباری است نکنید.
۵. پیشبینی تورم ساختاری؛ اولویتبندی داراییها با پشتوانه کالایی
برخلاف ترس عمومی، کمبود مواد غذایی رخ نداد اما فهمیدم تورم اجتنابناپذیر است. این یعنی تورم در زمان جنگ الزاماً از سمت تقاضا رخ نمیدهد و ممکن است توسط عرضه یا عاملی مثل انتظارات تورمی فشار وارد کند. وقتی فروشنده قیمت گوشی را با دلار ۲۰۰ هزار تومانی تعیین میکند یعنی او نرخ تورم آینده را در قیمتِ فعلی کالای خود پیشخور کرده است.
راهکار عملی: همیشه در سبد دارایی خود کالاهای مصرفی بادوام را با اولویت بالا قرار دهید. قبل از اینکه به فکر خرید سهام یا رمزارز برای حفظ ارزش پول باشید، مطمئن شوید که انباری از کالاهای اساسی و لوازم ضروری سالِ پیشرو را در اختیار دارید. این کالاها در زمان جنگ، نقدشوندهترین داراییهای شما هستند.
۶. مدیریت هیجان در بازار مالی؛ تلههای معاملاتی زمان جنگ
سقوط قیمت طلا و دلار به دلیل متوقف شدن فعالیت بازار (و نه بهبود شرایط اقتصادی) یک دام بزرگ بود. بسیاری تصور میکردند با پایین آمدن قیمت روی تابلو صرافیها یا سایتهای آنلاین، فرصت خرید ایجاد شده است اما واقعیت این بود که کمتر کسی میتواند در چنین شرایطی فروشنده باشد. بازارهای مالی هنگام حمله نظامی «تکبعدی» میشوند به این معنی که نمیتوان در آنها صرفا خریدار یا فروشنده بود.
راهکار عملی: در لحظات اولِ بحران، از هرگونه معامله احساسی (خرید یا فروش هیجانی) خودداری کنید. شکاف بین قیمتِ اعلامی و قیمتِ معاملاتی در این زمانها آنقدر زیاد است که شما در لحظه خرید، حداقل ۳۰ درصد ضرر کردهاید. صبر کنید تا بازار در نقدشوندگی به تعادل نسبی برسد، حتی اگر صبر شما به قیمت بالاتر یا فروش پایینتر ختم شود.
۷. استراتژی تخصیص دارایی در بورس و بازار ارز دیجیتال
تعطیلی بورس و مسدود شدن برخی صرافیهای رمزارز، وابستگی شدید به اینترنت و پلتفرمهای متمرکز را برملا کرد. داراییهایی که مدیریت آنها در دست دیگران است (مثل سهام بورس یا موجودی صرافیهای ارز دیجیتال)، در زمان بحران ملی تحت کنترل مستقیم حاکمیت یا تصمیمات اضطراری شرکتها قرار میگیرند.
راهکار عملی: داراییهای خود را به سه دسته تقسیم کنید؛ اول داراییهای کنترلشده مثل بورس و سپرده بانکی به مقدار حداکثر ۳۰ درصد کل سرمایه، دوم داراییهای دیجیتال (ذخیره شده در کیف پول شخصی و نه صرافی به میزان ۳۰ درصد کل سرمایه و در نهایت بخش سوم که باید شامل داراییهای ملموس و نقد از جمله طلا فیزیکی، ارز یا کالای بادوام به میزان ۴۰ درصد کل سرمایه شما باشد. این چیدمان باعث میشود در صورت قطع دسترسی به پلتفرمهای آنلاین، همچنان بخش بزرگی از ثروت شما قابلیت جابجایی یا نقد شدن داشته باشد.
وقتی فروشنده قیمت گوشی را با دلار ۲۰۰ هزار تومانی تعیین میکند یعنی نرخ تورم آینده را در قیمتِ فعلی کالا پیشخور کرده است
۸. پایداری زنجیره تأمین مواد غذایی در برابر جهش قیمت کالای سرمایهای
خوشبختانه برخلاف پیشبینیها کمبود مواد غذایی رخ نداد. این موضوع نشان میدهد زنجیره تأمین کالاهای اساسی در ایران نسبت به شوکهای اولیه مقاوم شده است ولی در مقابل، کالاهای وارداتی که قیمتشان به نرخ ارز وابسته است جهشهای غیرمنطقی را تجربه کردند.
راهکار عملی: استراتژی درست، خودداری از هجوم برای خرید مقدار زیاد مواد غذایی است چون این کار باعث تورم خودساخته میشود. تورم در بخش کالاهای بادوام بسیار سریعتر از کالاهای مصرفی خود را نشان میدهد.
۹. درسهایی برای سهامداران؛ چرا بورس نمیتواند در جنگ پناهگاه امن باشد؟
تعطیلی بورس و تعلیق معاملات، سهامداران بورس را در بنبست قرار داد تا اطمینان حاصل کنیم بورس برخلاف بازارهای موازی، اولین جایی است که با کوچکترین تهدید امنیتی، کرکرههایش را پایین میکشد.
راهکار عملی: نباید تمام تخممرغهای خود را در سبد سهام قرار داد. این حادثه ثابت کرد که بورس بازارِ زمان صلح و ثبات است، نه پناهگاه زمان جنگ.
۱۰. راهکارهای استقلال درآمد؛ تداوم کسبوکار بدون وابستگی به اینترنت
متوجه شدیم هنگام وقوع بحرانهای بزرگ، بسیاری از ساختارهای کسبوکار که متکی به اینترنت و خدمات آنلاین (مثل پنلهای فروشگاهی، درگاههای پرداخت، یا پلتفرمهای واسط) بودند، دچار فلجِ کامل شدند و صاحبان کسبوکارهایی که تمام جریانِ درآمدی خود را به یک پلتفرم یا یک درگاه پرداخت خاص محدود کردهاند، با قطع شدن آن سرویس یا اختلال در اینترنت عملاً درآمدشان را از دست دادند.
راهکار عملی: اگر فروشنده کالا یا ارائهدهنده خدمات هستید، حتماً راهکارهای پرداخت آفلاین (مثل کارتبهکارت مستقیم) را در مدل کسبوکارتان تعریف کنید. همچنین همیشه یک پلن B برای تداوم فعالیت خود در نظر بگیرید که بدون نیاز به پنلهای مدیریت آنلاین یا درگاههای پرداخت رسمی، بتواند جریان نقدینگی شما را زنده نگه دارد چون کسبوکارهای تکنولوژیمحور با قطعی ارتباط سرور از هم فرو میپاشند.
